كار نخست بيونانى و سپس به پارسى پهلوى و سريانى و زبانهاى ديگر انجام شد . ( رجوع شود به اخبار العلماء ص 7 و عيون الانباء ج 1 ص 69 ) . يكى از كسانى كه بر ارسطو هم شرح نوشته و هم نقد كرده است يوحنا و يا يحيى نحوى اسكندرانى است كه جريان نقد و ايرادات وى بر منطق ارسطو معروف است . عبد اللّه بن مقفع در قرن دوم هجرى كتاب قاطيقورياس ارسطو را خلاصه كرده است . گويند وى كتابهاى منطقى را از زبان پهلوى به زبان عربى ترجمه كرده است . و ظاهرا نخست كتاب ايساغوجى فرفوريوس را به زبان عربى نقل كرده است . ( رجوع شود به كتاب نقل علوم يونانى به جهان عرب ترجمه احمد آرام ص 91 ) . اشاره شد كه در سال 145 كه بغداد تأسيس گرديد بناى خاصى براى مراوده ايرانيان در دربارهاى خلافت گذارده شد و بسال 170 هارون بخلافت رسيد و نهضت ترجمه و نقل علوم يونانى معمول گرديد ، بيت الحكمه تأسيس شد و بدست ايرانيان افتاد قديمىترين اطلاعى كه مسلمين از راه منابع سريانى از ارسطو پيدا كردند از راه آثار منطقى ارسطو بود و يكى از مترجمين صدر اول حنين ابن اسحاق است كه از مردم حيره بود و از مسيحيان و مدرسان مدرسه جنديشاپور شاگرد ابن - ماسويه . ( عيون الانباء ج 1 ص 315 ) . ديگر محمد بن ذكرياى رازى است و ابو نصر فارابى است ( متوفى 371 ) و ديگر ابو اسحاق ابراهيم نوبختى و ديگر ابو سليمان محمد بن طاهر بن بهرام منطقى سجستانى ( متوفى 371 ) . و ابو الخير حسن بن سوار بن بابا بن بهرام منطقى . فارابى در رسائل متفرقه خود در مورد اكتساب مقدمات و ترتيب آنها براى بدست دادن مطلوب و نتيجه‌گيرى گويد : براى هر مطلوب و نتيجهء ، محمولى و موضوعى است و اين هر دو ضد يكديگرند و در عين حال جزء يكديگر . اجزاء محموله هفت‌اند . جنس ، فصل ، حد ، رسم ، ماهيت ، خاصه و عامه ، اين بيان بدين صورت شايد براى كسانى كه به اصول منطق آشنايى دارند تازگى داشته باشد . وى برهان را دو قسم داند يكى برهان هندسى و ديگر برهان منطقى ، پس بايد نخست از راه هندسه مقدار مورد نياز گرفته شود تا فكر در اثر ارتباط هندسى تربيت يابد و سپس بوسيله منطق فكر را بايد تمرين داد . و بطورى كه ملاحظه مىشود در جهان اسلام اولين كسى است كه توجه باستدلال هندسى كرده و آن را بر استدلال منطقى مقدم ميدارد . يكى ديگر از كتب مهم فارابى كتاب الفاظ مستعملهء در منطق است . ( چاپ بيروت 1986 م . ) اين كتاب كليد فهم منطق است كه اگر اين كتاب نمىبود بسيارى از اصطلاحات